Diplomatik Deprem: ABD Büyükelçisi’nin Sözleri Ortadoğu’yu Sarstı
Ortadoğu’da tansiyon bir kez daha yükselirken, fitili ateşleyen bu kez ABD’nin İsrail Büyükelçisi tarafından yapılan ve uluslararası hukuku sorgulayan açıklamalar oldu. Bölgedeki hassas dengeleri altüst etme potansiyeli taşıyan bu sözler, küresel ölçekte bir kınama dalgası başlatarak Washington’ı zor durumda bıraktı. Avrupa Birliği’nden Arap dünyasına kadar çok sayıda ülke ve uluslararası kuruluş, büyükelçinin açıklamalarını ‘sorumsuzca’ ve ‘bölgesel barışa yönelik bir tehdit’ olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi. Bu beklenmedik diplomatik fırtına, zaten kırılgan olan barış umutlarını daha da zayıflatırken, gözler şimdi Beyaz Saray’ın atacağı adımlara çevrildi.
Krizi Tetikleyen Açıklamaların Perde Arkası
Uluslararası ajanslara yansıyan bilgilere göre, ABD Büyükelçisi katıldığı bir etkinlikte, İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki yerleşim birimleri politikasına ilişkin mevcut uluslararası konsensüsü hiçe sayan ifadeler kullandı. Büyükelçinin, yerleşim birimlerinin uluslararası hukuka aykırı olmadığını ima etmesi ve iki devletli çözümün artık geçerli bir seçenek olmayabileceğine dair yorumları, bardağı taşıran son damla oldu. Bu açıklamalar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) ilgili kararları ve uluslararası toplumun on yıllardır savunduğu temel prensiplerle doğrudan çelişiyor. Diplomatik kaynaklar, bu sözlerin sadece bir dil sürçmesi olmadığını, aksine ABD’nin bölge politikalarında yaşanan radikal bir değişimin sinyali olabileceğini ve bu durumun endişe verici olduğunu belirtiyor.
Uluslararası Arenadan Yükselen Sesler: Kim, Ne Dedi?
Büyükelçinin sözlerinin kamuoyuna yansımasının ardından tepkiler gecikmedi. İlk ve en sert kınamalardan biri, bölgedeki gelişmeleri yakından takip eden Avrupa Birliği‘nden geldi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi adına yapılan açıklamada, “Tüm tarafları, barış sürecini tehlikeye atacak tek taraflı eylem ve açıklamalardan kaçınmaya davet ediyoruz. Yerleşim birimleri uluslararası hukuka göre yasa dışıdır ve barışın önündeki en büyük engellerden biridir” denildi.
Aralarında Almanya ve Fransa‘nın da bulunduğu birçok Avrupa ülkesi, ayrı ayrı yaptıkları açıklamalarla AB’nin pozisyonunu destekledi. Fransa Dışişleri Bakanlığı, açıklamaların ‘bölgesel istikrarsızlığı körüklediğini’ ve iki devletli çözüm vizyonuna zarar verdiğini vurguladı.
Arap Birliği ise acil bir bildiri yayımlayarak büyükelçinin sözlerini ‘şiddetle kınadığını’ duyurdu. Açıklamada, bu tür ifadelerin ABD’nin barış sürecindeki arabuluculuk rolünü tamamen ortadan kaldırdığı ve bölgedeki radikal unsurları cesaretlendirdiği ifade edildi. Suudi Arabistan, Mısır ve Ürdün gibi bölgenin kilit aktörleri de Washington’dan acil bir izahat beklediklerini belirten diplomatik notalar iletti.
Washington’ın Sessizliği ve Diplomatik İkilem
Uluslararası kamuoyundan gelen yoğun tepkilere rağmen, ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan henüz net ve tatmin edici bir açıklama gelmedi. Bakanlık sözcüsü, konunun incelendiğini ve büyükelçinin sözlerinin ‘kişisel görüşlerini yansıtıp yansıtmadığının’ değerlendirildiğini belirtmekle yetindi. Ancak bu ‘bekle ve gör’ politikası, müttefikler nezdinde Washington’a yönelik güvensizliği artırıyor. Analistler, Biden yönetiminin zor bir ikilemle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Bir yanda, geleneksel Ortadoğu politikasını ve uluslararası hukuku savunarak büyükelçinin sözlerini tekzip etme seçeneği bulunuyor. Diğer yanda ise İsrail ile olan stratejik ilişkileri ve iç siyasetteki dengeleri gözeterek daha temkinli bir yol izleme baskısı var. Washington’un bu krizde sergileyeceği tutum, ABD’nin küresel liderlik iddiası ve diplomatik güvenilirliği açısından kritik bir test niteliği taşıyacak.
Bölgesel Dengeler Üzerindeki Potansiyel Etkileri
Bu diplomatik krizin zamanlaması, Ortadoğu’daki mevcut gerilimler göz önüne alındığında oldukça manidar. Filistin tarafında büyük bir hayal kırıklığı ve öfkeye neden olan açıklamalar, İsrail-Filistin arasındaki diyaloğun tamamen kopma noktasına gelmesine yol açabilir. Filistin Yönetimi, ABD’nin artık dürüst bir arabulucu olamayacağını ve barış görüşmelerinin geleceğinin tehlikede olduğunu duyurdu. Uzmanlar, bu durumun bölgede yeni bir şiddet sarmalını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, ABD’nin geleneksel Arap müttefikleri ile ilişkilerinde de ciddi bir çatlak yaratma riski taşıyor. Bu ülkelerin, kendi kamuoylarının baskısıyla Washington’a karşı daha mesafeli bir politika izlemeye başlaması, bölgedeki güç dengelerini Rusya ve Çin gibi diğer küresel aktörler lehine değiştirebilir. Sonuç olarak, tek bir büyükelçinin sorumsuzca yaptığı açıklamalar, onarılması zor diplomatik hasarlara yol açma ve Ortadoğu’yu daha da istikrarsız bir geleceğe sürükleme potansiyeli taşıyor.