İzmir’de Belediyelere Çevre Yönetmeliği Darbesi: Milyonluk Cezalar Kapıda
Türkiye’nin çevre hassasiyeti ve sürdürülebilirlik politikaları çerçevesinde denetimler sıklaşırken, İzmir’den gelen bir haber gündeme bomba gibi düştü. Kentin en büyük ilçelerinden Buca ve turizm cenneti Foça’nın belediyeleri, atık yönetimi konusundaki ciddi ihlalleri nedeniyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından benzeri görülmemiş bir yaptırımla karşı karşıya kaldı. Yapılan denetimlerde, her iki belediyenin de atıkları yasalara aykırı şekilde depoladığı ve bu ihlali uyarılara rağmen üç kez tekrarladığı tespit edildi. Bu durum, idari para cezalarının katlanarak artmasına ve rekor bir seviyeye ulaşmasına neden oldu.
Tekrarlanan İhlaller Zinciri ve Artan Cezalar
Edinilen bilgilere göre, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı İl Müdürlüğü ekipleri, rutin denetimler ve vatandaşlardan gelen şikayetler üzerine Buca ve Foça’da incelemeler başlattı. İncelemeler sonucunda, belediyelere ait arazilerde ve yetkilendirilmemiş sahalarda tonlarca evsel ve endüstriyel atığın usulsüz bir şekilde biriktirildiği belirlendi. Çevre Kanunu’na göre, bu tür atıkların özel olarak lisanslanmış, sızdırmazlık standartlarına uygun modern katı atık depolama tesislerinde bertaraf edilmesi gerekiyor. Ancak belediyelerin bu kuralı hiçe sayarak, hem çevre hem de halk sağlığı için büyük risk oluşturan ilkel depolama yöntemleri kullandığı anlaşıldı.
Bakanlık yetkilileri, ilk tespitte belediyelere idari para cezası uygulayarak sahaların temizlenmesi için yasal süre tanıdı. Ancak, ilerleyen dönemlerde yapılan takip denetimlerinde aynı sahalarda usulsüz depolamanın devam ettiği, hatta yeni atıkların eklendiği görüldü. Kanunlar, çevre suçlarında tekerrür durumunda cezaların katlanarak artırılmasını öngörüyor. İhlalin üçüncü kez tespit edilmesiyle birlikte, Bakanlık en üst sınırdan ve artırımlı olarak rekor düzeyde bir idari yaptırım kararı aldı. Bu durum, belediyelerin çevre konusundaki sorumluluklarını ne kadar ciddiye aldıkları yönünde ciddi soru işaretleri doğurdu.
Cezanın Hukuki Dayanağı ve Atık Yönetiminin Önemi
Uygulanan bu rekor ceza, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanıyor. Kanun, atıkların toplanması, taşınması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi ve depolanması süreçlerini net kurallara bağlıyor. Bu kurallara uymayan kamu kurumları ya da özel şirketler, ciddi para cezaları ve faaliyetten men gibi yaptırımlarla karşılaşabiliyor. Özellikle yeraltı sularına ve toprağa sızma riski taşıyan tehlikeli atıkların kontrolsüz depolanması, en ağır şekilde cezalandırılan suçlar arasında yer alıyor.
Belediyelerin temel görevlerinden biri, yetki alanları içerisindeki atıkları çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde yönetmektir. Modern atık yönetimi; sadece çöp toplamak değil, aynı zamanda kaynağında ayrıştırma, geri dönüşüm, kompostlaştırma ve nihai olarak güvenli depolama gibi entegre sistemleri içerir. Buca ve Foça’da yaşanan bu olay, atık yönetiminin sadece bir temizlik hizmeti değil, aynı zamanda ciddi bir mühendislik, planlama ve yasal uyum gerektiren bir kamu sağlığı meselesi olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Kamuoyu Tepkisi ve Bundan Sonraki Süreç
Milyonlarca liralık cezanın kamuoyuna yansımasıyla birlikte, özellikle bölgede yaşayan vatandaşlar ve çevre örgütlerinden tepkiler gelmesi bekleniyor. Vergileriyle finanse edilen kamu kurumlarının, yine kamu kaynaklarıyla ödenecek devasa cezalarla karşı karşıya kalması, kaynakların verimsiz kullanıldığı eleştirilerini de beraberinde getiriyor. Çevre aktivistleri, bu tür olayların sadece para cezasıyla geçiştirilmemesi, sorumlu yöneticiler hakkında da idari soruşturma başlatılması gerektiğini savunuyor.
Bundan sonraki süreçte, Buca ve Foça Belediyelerinin önünde iki yol bulunuyor: Cezaya itiraz etmek için yasal yollara başvurmak veya cezayı ödeyerek bakanlığın talimatları doğrultusunda usulsüz depolama sahalarını derhal rehabilite etmek. Sahaların temizlenmesi ve çevreye verdiği zararın onarılması, para cezasının yanı sıra belediyeler için ek bir maliyet kalemi oluşturacak. Bu olay, Türkiye’deki tüm yerel yönetimler için çevre yasalarına uymanın ne denli önemli olduğunu ve ihmalkarlığın bedelinin ne kadar ağır olabileceğini gösteren emsal bir nitelik taşıyor.